توضيح المباني في شرح مختصر المعاني - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٣٣٣ - تمنى به«لعل»

غرض از تضمين هل و لو معناى تمنى را افاده خصوص تمنى نبوده بلكه مراد آن است كه از تمنى در زمان گذشته معناى تنديم متولد شده مانند: هلا اكرمت زيدا (چرا زيد را اكرام ننمودى) يا لو ما اكرمته (چرا زيد را اكرام ننمودى) كه معناى ابتدائى آن اينست كه كاش زيد را اكرام مى‌نمودى و قصد از اين معنا آنست كه مخاطب را بخاطر ترك اكرام نادم و پشيمان قرار دهيم.

و در زمان حال يا آينده تحضيض حاصل شود مانند: هلّا تقوم و لو ما تقوم يعنى كاش بايستى كه قصد وادار نمودن مخاطبست بر قيام.

سپس مى‌گويد:

آنچه مصنف در اينجا ذكر كرده عين عبارت سكاكى نيست بلكه حاصل كلام او مى‌باشد.

و قول مصنف كه گفته [لتضمينهما] مصدرى است كه به مفعول اوّل اضافه شده و [معنى التّمنى‌] مفعول دوّمش مى‌باشد.

و در برخى از نسخ كتاب به لفظ [لتضمنهما] بر وزن [تفعّل‌] آمده و اين نسخه با معناى كلام مفتاح توافقى ندارد.

سپس مى‌گويد:

مطلبى كه ذكر شد از اينرو به لفظ (كان) تقرير گرديد كه قطع و يقين به آن نمى‌باشد بلكه امر مذكور امرى است احتمالى.

تمنى به «لعل»

گاهى با لفظ [لعلّ‌] كه بمعناى ترجّى است تمنى واقع ميشود، پس‌